Van Kalesi

Van Kalesi, antik adıyla Tuşpa, M.Ö. 9. ile 6. yüzyıllar arasında Van Gölü havzasında merkezlenmiş Urartu Krallığı'nın başkentiydi. Kale, gölün güney kıyısında uzun ve yüksek bir kaya üzerinde durur; çevresi bölgenin en verimli toprağıdır ve bu yüzden Erken Tunç Çağı'ndan yirminci yüzyıla dek iskân görmüştür. Kalenin M.Ö. 9. yüzyıl ortasında Kral I. Sarduri tarafından kurulduğu düşünülür; girişi kuzeybatıdadır.

Girişe yakın Sarduri Burcu (Madır Burcu) kalenin en eski yapısıdır ve üzerinde başkentin kuruluşunu duyuran, Asur diliyle yazılmış çivi yazılı kitabeler yer alır. Daha yukarıda I. Argişti'nin mezar anıtı ve duvarlarda çivi yazılı yıllıklar, güney kesiminde ise Urartu krallarına ait kayaya oyulmuş mezar odaları bulunur. Bazıları devasa boyuttadır ve yapıcıların kaya oymada ve simetrik oda planlamada ne kadar usta olduğunu gösterir. Hayvanların barındırıldığı Menua'nın Ahırı adlı kaya odası ile eskiden sefer kayıtlı stelleri barındıran iki nişli Analı Kız kutsal alanı da görülmeye değer.

Kalenin güneyinde, 13. yüzyıldan 1915'e kadar iskân edilen surlu Eski Van Şehri'nin kalıntıları yatar; Selçuklu Ulu Camii, Kaya Çelebi ve Hüsrev Paşa gibi Osmanlı camileri ve eski kiliseler buradadır. Kayanın kuzeyindeki Van Kalesi Höyüğü ise yaklaşık beş bin yıllık yerleşim tarihini korur.