Zelve-Paşabağlar Örenyeri

Zelve, Avanos'a beş kilometre uzaklıkta Aktepe'nin dik kuzey yamaçlarında, Paşabağları ise bir kilometre ötesinde yer alır. Üç vadiden oluşan Zelve, Kapadokya'da peribacalarının en yoğun olduğu yerdir. 9. ile 13. yüzyıllar arasında bölgenin önemli Hristiyan yerleşim ve dinî merkezlerinden biri olmuş, papazlara verilen ilk dinî seminerler bu çevrede yapılmıştır.

Vadinin en önemli kiliseleri olan Balıklı, Üzümlü ve Geyikli, İkonoklastik dönem öncesine (728-842) tarihlenir. Birinci vadide ayrıca bir değirmen ve şaraphane, ikincide Haç Kilisesi, üçüncüde köy meydanı ile kubbe biçimli bir kayaya oyulmuş manastır kompleksi görülür; karşısında bir cami vardır. Yamaçların yüksek yerlerine oyulmuş, cepheleri basit boyalı süslemeli güvercinlikler vadinin karakterine katkı sağlar; çıkışta ise Direkli Kilise yer alır. Zelve'de 1952'ye kadar yaşanmıştır.

Bir zamanlar Papazlar Vadisi diye anılan Paşabağ, insanların şapel ve yaşam alanlarına dönüştürdüğü çok gövdeli ve çok başlı peribacalarıyla özellikle çarpıcıdır. Üç başlı peribacalarından birinde Aziz Simeon adına yapılmış bir şapel ve yanında bir hücre bulunur. 5. yüzyılda Halep yakınlarında çilekeş bir yaşam süren Simeon, mucize yaptığı söylentileriyle üzerine gelen kalabalıklardan kaçıp önce iki metrelik, sonra on beş metrelik bir sütuna sığınmış ve orada uzun süre kalmıştır.