Aizanoi Örenyeri

Aizanoi, Kütahya il merkezine yaklaşık 50 kilometre uzaklıktaki Çavdarhisar ilçesinde, Penkalas Irmağı'nın yukarı kesiminde yer alır. Adının, su perisi Erato ile Kral Arkas'ın oğlu olduğu sanılan Azan adlı mitoloji kahramanından geldiği düşünülür. MÖ 3. bin yıla uzanan yerleşim izleri vardır ve kent antik Frigya'ya bağlıydı. MÖ 133'te Roma'ya geçti; tahıl, şarap ve yün sayesinde zenginleşerek MS 50-250 arasında en parlak dönemini yaşadı.

Kent Neokoros, yani tapınak bekçisi kent unvanını aldı; vergi muafiyeti gibi ayrıcalıklar taşıyordu. Erken Bizans döneminde piskoposluk merkeziydi, MS 7. yüzyıldan itibaren önemini yitirdi. Sonra tapınak düzlüğü hisara dönüştürüldü, Selçuklu döneminde Çavdar Tatarları burayı üs olarak kullandı ve Çavdarhisar adı buradan geldi. Avrupalı gezginler alanı 1824'te yeniden keşfetti, Alman Arkeoloji Enstitüsü 1926'dan itibaren kazı yaptı, 2011'den beri Pamukkale Üniversitesi sürdürüyor.

Alanın yıldızı, yüksek bir teras üzerindeki, nadir görülen çift hücreli planıyla Zeus Tapınağı'dır. Yakınında dünyada tek olduğu söylenen, her biri yaklaşık 15 bin kişilik bitişik tiyatro ve stadyum kompleksi bulunur. Sütunlu caddeler, agoralar, bir baraj ve su yolları, odeon ve kent kapıları da kentin ne kadar gelişmiş olduğunu gösterir.